آیین رونمایی از مصحف شریف، گشایش نمایشگاه «از خاک تا افلاک» به همراه کارگاه استاد- شاگردی کاتبان وحی در فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.

به گزارش روابط‌عمومی موزه هنرهای معاصر فلسطین وابسته به فرهنگستان هنر، آیین گردهمایی و تجلیل از هنرمندان و خوشنویسان قرآنی با حضور مدیران ارشد فرهنگی واستادان برجسته عرصه خوشنویسی عصر پنجشنبه ۱۹ شهریور در تالار ایران فرهنگستان هنر برگزار شد.

در این مراسم که با اجرای احسان‌الله شکراللهی، مدیر کل نسخ خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی همراه بود؛ سخنرانان به تبیین جایگاه تاریخی، رسالت تمدنی و پیوند هویتی ایرانیان با قرآن کریم و هنر خوشنویسی پرداخته و بر ضرورت هم‌افزایی، انتقال تجربه به نسل جوان و حفظ مرجعیت جهانی ایران در هنرهای قرآنی تأکید کردند.

هنرِ قلم و خوشنویسی؛ جلوه ادای حق جمال الهی در رسالت ایرانیان
مجید شاه‌حسینی، رئیس فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، ضمن خیرمقدم به استادان و هنرمندان قرآنی اظهار داشت: بسیار خرسندیم که در محضر هنرمندان فاضلی هستیم که با حضور خود، فرهنگستان هنر را مزین کردند. در محضر قرآن، بنا بر رعایت اختصار است و بیش از سخن گفتن، شایسته است قدردان برگزاری این جمع معنوی و مبارک باشیم.

وی با استناد به آیه ۵۴ سوره مبارکه مائده «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ یُحِبُّهُمْ وَیُحِبُّونَهُ أَذِلَّهٍ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّهٍ عَلَى الْکَافِرِینَ یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلَا یَخَافُونَ لَوْمَهَ لَائِمٍ…»، به پیوند تاریخی این بشارت الهی با ملت ایران اشاره کرد و گفت: بسیاری از مفسران بزرگ، از جمله مرحوم آیت‌الله طالقانی در جلسات مسجد هدایت و پس از ایشان علامه طباطبایی (ره)، تأکید داشتند که مصداق بارز این قوم در کلام الهی، ایرانیان هستند؛ قومی با پنج ویژگی برجسته: محبت دوجانبه با پروردگار، تواضع در برابر مؤمنان، صلابت و نفوذناپذیری در برابر کافران، جهاد در راه خدا که جهاد فرهنگی و هنری از روشن‌ترین ابعاد آن است و پایداری در این مسیر بدون واهمه از سرزنش ملامت‌گران.»

رئیس فرهنگستان هنر در پایان افزود: «هنر خوشنویسی و نگارش کلام وحی، ادای حق جمال الهی در بستر این رسالت جمیل تاریخی است که نیاکان ما پرچم‌دار آن بوده‌اند و امروز قلم متعهد هنرمندان، بخش درخشان و تداوم‌بخش همین حقیقت است.»

ایران، مرکز تاریخی و مرجع خوشنویسی قرآن در جهان اسلام
در این مراسم احمد مسجدجامعی، وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی، با مروری بر پیشینه خوشنویسی و کتابت قرآن در تاریخ هنر اسلامی خاطرنشان کرد: در تمام موزه‌های معتبر جهان، قرآن‌هایی که به دست کاتبان و هنرمندان ایرانی کتابت و تذهیب شده، همواره سرآمد و سند افتخار تمدن اسلامی بوده است. هنر کتابت شیعی و ایرانی که در پیوند با مکتب امیرالمؤمنین علی (ع) بالنده شد، به عنوان شناسنامه فرهنگی و هنری ما را در تاریخ رقم زده است.
وی با اشاره به تجربیات بین‌المللی و لزوم صیانت از خط و کتابت ایرانی در برابر جریان‌های منطقه‌ای گفت: اگرچه در جهان اسلام تقسیم‌بندی‌های سنتی نظیر «قرائت در مصر، خط در عثمانی و تذهیب در ایران» مطرح بوده، اما واقعیت این است که در هنر خوشنویسی، کالیگرافی و ابداع شیوه‌های نوین، ایران همواره قلب تپنده و پیشتاز بوده است. ما نباید مرجعیت خط اصیل ایرانی را فراموش کنیم؛ کمااینکه امروز در رویدادها و حراج‌های جهانی نیز خوشنویسی ایرانی و اساتیدی همچون استاد محمد احصایی در بالاترین ترازهای ارزیابی قرار دارند.

مسجدجامعی همچنین با تجلیل از استادان پیشکسوت، بر تبادل علمی و بین‌المللی با خوشنویسان سایر کشورهای اسلامی نظیر ترکیه و کشورهای عربی تأکید کرد و پاسداشت استادان برجسته داخلی را ضرورتی گریزناپذیر دانست.
وی در بخش دیگری از سخنان خود بر بعد تربیتی و اجتماعی هنر تاکید کرد و افزود: برنامه‌های قرآنی و هنری زمانی به ثمر می‌نشیند که فراتر از قالب‌های مقطعی و خشک، فضایی پویا، صمیمانه و خاطره‌انگیز برای کودکان و نوجوانان خلق کند تا پیوند عاطفی و پایدار با کلام وحی و آموزه‌های هنر اصیل شکل بگیرد.

کتابت قرآن؛ پیوند میان میراث کهن و آیندگان
مرتضی توکلی، قائم‌مقام مرکز طبع و نشر قرآن کریم، کتابت قرآن را نه صرفاً یک فعالیت هنری، بلکه «میراثی زنده» و محور همگرایی هنرمندان دانست. وی با تأکید بر اینکه کتابت مصحف سنتی دیرینه در تمدن ایران است، تصریح کرد که ایرانیان در طول تاریخ، با پیشتازی در گستره زمان و جغرافیا، گوی سبقت را در این عرصه ربوده‌اند. به گفته او، کتابت قرآن زنجیره‌ای است که یک سر آن در دستان پیامبر (ص) و سر دیگر آن در دستان کاتبان امروز است و این پیوند مقدس، باید با تلاش مستمر تداوم یابد.

توکلی کاتب قرآن را حلقه وصلی میان گذشته و آینده توصیف کرد و گفت: کاتب، قرآن را از گذشتگان به ارث می‌برد و با نگارش و صرف سرمایه عمر خود، آن را به آیندگان می‌سپارد تا نام خود را در این فهرست بلندبالا جاودان سازد. وی با اشاره به فعالیت‌های کارگاهی مرکز طبع و نشر در سال‌های اخیر، این تلاش‌ها را مجاهدتی برای روشن نگه داشتن «شمع کتابت قرآن» در پهنه ایران اسلامی برشمرد که علیرغم تمامی سختی‌ها با جدیت ادامه دارد.
قائم‌مقام مرکز طبع و نشر در بخش دیگری از سخنانش با تقدیر ویژه از استاد موسوی‌نسب، کتابت مصحف شریف توسط ایشان را توفیقی ارزشمند دانست که اکنون زینت‌بخش حرم مطهر رضوی شده و در اختیار زائران قرار گرفته است. وی با ابراز خرسندی از این اتفاق، آن را مصداق «نوازش چشمان زائران با کلام وحی» و افتخاری بزرگ برای جامعه کاتبان دانست.
توکلی در پایان ضمن قدردانی از هنرمندان دارالکتابه، بر ضرورت استمرار این مسیر تأکید کرد و افزود: این رسالت حفظ میراث کهن و خلق آثار نو، با حضور و آثار شما هنرمندان متعهد برای آیندگان محقق خواهد شد. امیدواریم با هم‌افزایی همه دلسوزان فرهنگ قرآنی، این شمع کتابت، هرچه پرفروغ‌تر در این سرزمین روشن بماند.

کتابت قرآن ممارستی فراتر از استعداد ذاتی می‌طلبد
در ادامه نشست استاد احمد عبدالرضایی، هنرمند خوشنویس، درباره فعالیت‌های مرکز طبع و نشر قرآن کریم عنوان کرد: شانزده سال از تأسیس دارالکتابه می‌گذرد؛ نهادی که با نگاه به مسیر پرفراز و نشیب گذشته و رشد چشمگیر هنرجویان از سراسر کشور، امروز به جایگاهی رفیع رسیده است. رشد حضور بانوان هنرمند در کنار آقایان و درخشش آنان در خط نسخ، نشان از احیای این هنر قدسی دارد. مسیری که با دشواری آغاز شد، اما امروز به ثمر نشسته و با پرورش نسلی تازه، روحی نو در کالبد این میراث کهن دمیده است.

وی ادامه داد: کتابت قرآن نیازمند ممارست و خون‌دل خوردن است؛ هنرمند خوشنویس باید همچون رزم‌آوری که شمشیرش را صیقل می‌دهد، مداوم تمرین کند تا هماهنگی میان ذهن و دست حفظ شود. در مواجهه با سبک‌های مختلف نظیر نسخ عثمانی و ایرانی نیز معتقدم نباید گرفتار تعصبات کاذب شد. ما باید با حفظ اصالت، توانمندی هنرمندانمان را در سطح جهانی به اثبات برسانیم، همان‌گونه که آثار فاخر کاتبان ما در رقابت‌های بین‌المللی خوش درخشیده‌اند.
عبدالرضایی درباره آثار به نمایش‌ درآمده افزود: امروز در نمایشگاه «از خاک تا افلاک»، شاهد ثمره این تلاش‌ها در قالب بیش از ۶۰۰ اثر درخشان هستیم. کیفیت بالای خطوط، ترکیب‌بندی‌های نوآورانه و استحکام مفردات در آثار هنرجویان جوان، به‌ویژه در خط نسخ، مایه مباهات است. برپایی این نمایشگاه ویژه در تهران، گامی است برای عرضه این گنجینه به عموم علاقه‌مندان، تا همگان شاهد شکوفایی هنرمندانی باشند که با عشق و دقت، کلام‌الله را به زیباترین شکل ممکن نگاشته‌اند.

وی در پایان سخنان خود گفت: در نهایت، هنر قدسی کتابت، پاسخی روشن به شبهات است؛ چرا که عظمت و جاذبه‌ این کلام الهی، مرزهای اعتقادی را درنوردیده و حتی غیرمسلمانان را نیز به تحسین واداشته است. این محفل پرشور، جلوه‌ای از پیوند عمیق جان هنرمندان با کتابت قرآن است. ضمن قدردانی از تمامی استادان و دست‌اندرکاران، امیدواریم این مسیر پربرکت با قدرت تداوم یابد و راه را برای درخشش بیش از پیش کاتبان قرآن در سپهر هنر جهانی هموار سازد.

توجه به اقتصاد هنر؛ افق‌های تازه برای هنرمندان
این مراسم با سخنرانی آیدین مهدیزاده، رئیس مرکز هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ادامه یافت. وی گفت: هنر کتابت و خوشنویسی در نگاه ما فراتر از یک فن، نقطه آغاز و انجام تمامی تکاپوهای معنوی است. قرآن کریم پدیده‌ای یگانه است که در آن خداوند به «قلم» به عنوان ابزار نگارش سوگند یاد می‌کند؛ اشارتی شگرف که همواره به دانشجویان و پژوهشگران تأکید کرده‌ام اگر تنها در ژرفای همین یک آیه (ن وَالْقَلَمِ وَمَا یَسْطُرُونَ) تدبر کنیم، برای درک رسالت راستین ما در زندگی و هنر کفایت خواهد کرد. ما با تأمل در این سوگند الهی، حیرت‌زده از شباهت فرمی میان قلم و سایر دست‌ساخته‌های بشری، به این حقیقت می‌رسیم که کتابت، مظهر هدایت و رستگاری انسان است و جایگاه قدسی آن در تمدن اسلامی، هیچ‌گاه با هیچ صوت یا قرائتی قابل مقایسه نیست.

مهدیزاده افزود: در فرآیند خلق اثر، مشق‌ها و اتودها صرفاً برای ارائه نهایی نیست، بلکه برای دست‌یابی به یک ترکیب‌بندی پخته و هماهنگ است. این مسیر طولانی، آمیخته با تلمذ و ازخودگذشتگی است و شکوه این نشست‌ها حاصل پیوند عمیق میان محتوای متعالی و سلوک هنرمند است. من همواره بر این باور بوده‌ام که دارالکتابه باید اصالت و ریشه اصلی خود را در هنر خوشنویسی حفظ کند؛ چرا که هویت ما در گرو خدمت به این هنر قدسی و پاسداری از جایگاه والای کاتبان است. در این راستا، وظیفه خود می‌دانیم که با نگاهی ژرف‌تر، مسیر فعالیت‌ها را با تدبر و معنای حقیقی هنر قدسی بیش از پیش پربار کنیم.

وی توجه به اقتصاد هنر را یکی از دغدغه‌های وزارت ارشاد دانست و گفت: در کنار مباحث معنوی، سامان‌بخشی به «اقتصاد هنر» و گشودن افق‌های مالی برای فعالان این عرصه از مأموریت‌های اصلی ما در مرکز هنرهای تجسمی است تا هنرمندان از رهگذر هنر خود به استقلال اقتصادی برسند. بر همین اساس، برنامه‌ریزی‌های ویژه‌ای برای حضور مؤثر کاتبان در نمایشگاه بین‌المللی قرآن امسال داریم و با تمام ظرفیت، آماده اجرای رهنمودهای استادان هستیم تا پس از وقفه‌های سال گذشته، حضوری پرشور را رقم بزنیم. همچنین در تدارک برگزاری یک «اکسپوی تخصصی خوشنویسی» در پاییز امسال در فرهنگ‌سرای نیاوران هستیم که با معرفی آثار نفیس ۳۰ هنرمند برجسته، گامی مؤثر برای ایجاد چرخه مالی پایدار و رونق بازار آثار اسلامی برداریم.

مهدیزاده تاکید کرد: اگرچه ساحت قدسی هنر فراتر از محاسبات مادی است، اما سامان‌دهی معیشت هنرمندان ضرورتی انکارناپذیر برای تداوم آفرینش‌های بزرگ است. ما در این مرکز بر آنیم تا با همراهی استادان و ارائه آثار، فضایی فراهم کنیم که ضمن تکریم شأن آفرینشگران، یک گردش مالی ملموس و شایسته برای آنان ایجاد شود. آنچه امروز از همکاری شما اساتید می‌طلبیم، نه تنها کمک به برگزاری نمایشگاه‌ها، بلکه همراهی در راهی است که هنر خوشنویسی را به جایگاه اصلی خود در تمدن و اقتصاد هنر بازگرداند. دست یکایک شما را برای خلق این آینده روشن و تثبیت جایگاه قدسی قلم می‌بوسیم و به این همراهی متعهدیم.
این مراسم با رونمایی از مصحف شریف استاد موسوی نسب، بخش دوم این رویداد را به اتمام رساند و سپس حاضران برای گشایش نمایشگاه از «خاک تا افلاک» در موزه هنرهای معاصر فلسطین حاضر شدند.

در این نمایشگاه، بیش از ۱۱۰ قطعه اثر بداهه‌نویسی‌شده از استادان دارالکتابه مرکز طبع و نشر قرآن کریم که در روزهای نخست دفاع حماسی خلق شده‌اند، در معرض دید عموم قرار گرفت.

بازدید از نمایشگاه «از خاک تا افلاک» تا ۱ مهر ۱۴۰۵، همه روزه از ساعت ۱۰ تا ۱۸ (به جز پنجشنبه‌ها و ایام تعطیل) در موزه هنرهای معاصر فلسطین میسر است.

شایان ذکر است در حاشیه برگزاری این رویداد هنری، کارگاه تخصصی استاد_شاگردی «کاتبان قرآنی» با هدف احیای سنت اصیل کتابت وحی و با همکاری فرهنگستان هنر، مرکز طبع و نشر قرآن کریم و موزه هنرهای معاصر فلسطین صبح پنجشنبه ۱۹ شهریور در موسسه فرهنگی هنری صبا برگزار شد. در این کارگاه استادان خط ثلث: علی رضاییان، فاضلی‌مقدم، احمد عبدالرضایی، مجید داستانی، احسان کاظمی و لیلا وزیری و استادان خط نسخ: زهرا میبدی، ابوالفضل خراعی، محمدعلی قربانی، و حجت‌الاسلام عبدالله‌زاده، با همراهی حدود ۸۰ تن از هنرجویان خوشنویسی به کتابت آیات نورانی قرآن کریم با دو خطِ فاخر ثلث و نسخ پرداختند.

گزارش تصویری این مراسم را اینجا ببینید.