محمد بکری، بازیگر و فیلمساز تحسین‌شده فلسطینی، با پنج دهه فعالیت حرفه‌ای خود، او را به عنوان یکی از تأثیرگذارترین صداها در سینمای فلسطین تثبیت کرده بود. کارگردان مشهوری که با ساخت مستند «جنین، جنین» میراثی از مقاومت هنری از خود به جا گذاشت.

بکری، متولد ۲۷ نوامبر ۱۹۵۳، در روستای بیعنا در جلیل، شهروند فلسطینی اسرائیلی بود که در دانشگاه تل‌آویو ادبیات عرب و تئاتر خواند. او اولین حضور سینمایی چشمگیر خود را در ۳۰ سالگی در فیلم «هانا ک» ساخته کوستا گاوراس تجربه کرد و در آن نقش یک پناهنده فلسطینی را بازی کرد که در تلاش برای بازپس‌گیری خانه خانواده‌اش است.

نقش او به عنوان یک زندانی فلسطینی در فیلم اسرائیلی «فراتر از دیوارها» محصول ۱۹۸۴، تحسین بین‌المللی و نامزدی جایزه اسکار را برای این فیلم به همراه داشت.

اما تعهد بکری به روایت داستان‌های فلسطینی بود که حرفه او را تعریف کرد. او در بیش از ۴۰ فیلم بازی کرد و چندین مستند را کارگردانی کرد که به بررسی تجربیات فلسطینیان تحت اشغال و در داخل اسرائیل می‌پرداخت.

اجرای تئاتری انفرادی، با عنوان «خوش‌بین» که بر اساس رمان امیل حبیبی درباره هویت فلسطینی بود، بیش از ۱۵۰۰ بار در سراسر جهان اجرا شد و جایگاه او را به عنوان یک نماد فرهنگی تثبیت کرد.

این مرد ۷۲ ساله بیشتر به خاطر مستند سال ۲۰۰۲ خود، جنین، جنین، شناخته می‌شد که شهادت ساکنان فلسطینی را پس از عملیات نظامی ویرانگر اسرائیل در اردوگاه پناهندگان که منجر به کشته شدن ۵۲ فلسطینی شد، به تصویر کشید.

این فیلم سال‌ها جنجال در اسرائیل برانگیخت، اما جایگاه بکری را به عنوان یک هنرمند خلاق ارتقا داد و بقیه عمر او را تحت الشعاع قرار داد.

مقامات اسرائیلی نمایش این مستند را در سال ۲۰۲۱ ممنوع کردند و دیوان عالی کشور در سال ۲۰۲۲ این ممنوعیت را تأیید کرد و آن را افتراآمیز دانست.

بکری در آن زمان به وب‌سایت والا نیوز گفت: «قصد دارم به این حکم اعتراض کنم زیرا ناعادلانه است و حقیقت مرا خنثی می‌کند.»

پنج سرباز از بکری شکایت کردند و دادگاه‌ها در نهایت او را صدها هزار شِکِل جریمه کردند و دستور توقیف تمام نسخه‌ها و حذف لینک‌های آنلاین را دادند.

بکری در مصاحبه‌ای با موسسه فیلم بریتانیا در اوایل امسال گفت: «من اسرائیل را دشمن خود نمی‌بینم… اما آنها مرا دشمن خود می‌دانند. آنها مرا به خاطر ساختن یک فیلم، خائن می‌دانند…».

بکری سرانجام در ۲۴ دسامبر ۲۰۲۵، پس از تحمل مشکلات قلبی و ریوی در مرکز پزشکی جلیله در نهاریا درگذشت. درگذشت او، چهره‌ای برجسته را از میان برمی‌دارد که آثارش مستقیماً روایت‌های اسرائیلی را به چالش می‌کشید و دهه‌ها نبرد حقوقی‌اش بر سر سانسور، به فصلی تعیین‌کننده در مقاومت فرهنگی فلسطینیان تبدیل شد.

از بکری همسرش لیلا و شش فرزند، از جمله بازیگرانی به نام‌های صالح، زیاد و آدم، که راه او را به سینما ادامه دادند، به یادگار مانده است. مراسم تشییع جنازه او همان روز در بیعنا برگزار شد.

منبع: الجزیره